به گزارش چغادک نیوز: حسین سرمشقی از پژوهشگران حقوق بین الملل و فعالان رسانه‌ای استان بوشهر در یادداشتی به ابعاد مختلف سخنرانی مقتدرانه و غرور آمیز مسعود پزشکیان در سازمان ملل در دفاع از نظام مقدس جمهوری اسلامی پرداخت و نوشت: از منظر حقوق بین‌الملل، سخنرانی دونالد ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد نه تنها یک بیان سیاسی؛ بلکه مجموعه‌ ای از نقض‌های صریح تعهدات بین‌المللی بود و از سوی دیگر سخنرانی مسعود پزشکیان که با رعایت موازین بین المللی سخن گفت نیز نشان دهنده اشراف جمهوری اسلامی به آداب و قوانین بین‌المللی و احترام به آن بود که هر دوی آنها نیازمند تحلیل دقیق حقوقی دارد که در این مجال به بخشی از آن می پردازیم.

 

نخستین و مهم‌ترین نقض، تهدید صریح به استفاده از زور علیه جمهوری اسلامی ایران بود که ترامپ در سخنرانی خود مدعی شد: یا توافق می‌کنیم… یا ما جمهوری اسلامی را از بین می‌بریم.

 

این اظهارات، نقض مستقیم ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد است که صراحتاً هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشور را ممنوع اعلام کرده است که نماینده دائم ایران در سازمان ملل نیز در نامه رسمی به شورای امنیت، این تهدیدها را نقض آشکار و جدی اهداف و اصول منشور ملل متحد خواند و خواستار محکومیت قاطع آن شد.

 

دومین نقض حقوقی، حمله به استقلال دیوان کیفری بین‌المللی بود که ترامپ با درخواست از کشورهای عضو برای خروج از این نهاد و توصیف آن به عنوان دادگاه ضدآمریکایی و نهاد سرکش، عملاً استقلال قضایی بین‌المللی را هدف قرار داد؛ این در حالی است که آمریکا و اسرائیل خود عضو این دیوان نیستند، اما تلاش می‌کنند صلاحیت آن را برای سایر کشورها بی‌اعتبار کنند که انگیزه اصلی این مخالفت، صدور حکم بازداشت برای بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت به اتهام جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت در غزه بوده است.

 

سومین مسئله حقوقی، تناقض آشکار در موضع‌گیری ترامپ بود که وی از یک سو ایران را به نابودی تهدید می‌کرد و از سوی دیگر مدعی آمادگی برای توافق بود که این رویکرد دوگانه، با اصل حسن نیت در مذاکرات بین‌المللی  که در حقوق معاهدات و رویه دیوان بین‌المللی دادگستری ریشه دارد کاملاً در تضاد است و مغایر با قوانین است و تهدید نظامی همزمان با پیشنهاد مذاکره، دیپلماسی نبوده؛ بلکه نوعی اجبار است که در حقوق بین‌الملل نیز فاقد مشروعیت است.

 

چهارمین مغایرت، موضع متناقض ترامپ نسبت به تعهدات ایالات متحده بود که خود را مدافع نظم بین‌المللی معرفی می‌کند و در همان سخنرانی از توافق‌های اقلیمی و یونسکو خارج شد و آمریکا را از پرداخت سهم خود به سازمان ملل منع کرده است که این رفتار نیز، نقض اصل همکاری بین‌المللی مندرج در ماده ۱ بند ۳ منشور سازمان ملل متحد است.

 

برتری حقوقی و اخلاقی پزشکیان/ رعایت چارچوب قانون در برابر نقض قانون

 

در تقابل با گفتمان تهدید محور ترامپ، مسعود پزشکیان، رئیس‌ جمهور اسلامی ایران، سخنرانی خود را بر پایه دقیق موازین حقوق بین‌الملل بنا نهاده و آنچه این سخنرانی را به یک الگوی دیپلماسی حقوقی در عرصه بین الملل تبدیل می‌کند، رعایت دقیق مرز میان دفاع مشروع و تجاوز است که رعایت شده است.

 

پزشکیان در ابتدای سخنانش با جمله کوتاه و کوبنده ما تروریست نیستیم؛ ما قربانی تروریسم هستیم؛  اتهام ترامپ را نه با تکرار ادعاهای متقابل؛ بلکه با استناد به واقعیت‌های حقوقی پاسخ داد و با اشاره به ترور رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران که بی‌هیچ دلیل قانونی و بی‌هیچ برهانی انجام شد و همچنین به بمباران مدارس، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها و زیرساخت‌های غیرنظامی با تسلیحات آمریکایی و اسرائیلی پرداخت و آن را مصادیق عینی جنایات جنگی و نقض حقوق بشردوستانه بین‌المللی برشمرد.

 

نکته کلیدی در سخنان مسعود پزشکیان ریاست جمهوری اسلامی ایران، تأکید بر دفاع مشروع به عنوان حق ذاتی هر دولت است که در این راستا تصریح کرد: ما از خودمان فقط دفاع می‌کنیم… ما هیچ‌ گاه آغازگر هیچ جنگی نبوده‌ایم… اما برای دفاع از خود از جنگ نمی‌ترسیم و برای صلح از مذاکره نمی‌گریزیم؛ که این موضع‌ گیری، دقیقاً منطبق بر ماده ۵۱ منشور ملل متحد است که حق دفاع مشروع را در برابر حمله مسلحانه به رسمیت می‌شناسد.

 

ترور اسماعیل هنیه در تهران نیز یکی دیگر از مصادیق بارز نقض حقوق بین‌الملل بود که پزشکیان به آن اشاره کرد و وزارت امور خارجه ایران این اقدام را جنایتی عظیم و نقض فاحش اصول و هنجارهای حقوق بین‌الملل، حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی دانسته است که از منظر حقوقی، این ترور معادل قتل فراقضایی و نقض حق حیات به عنوان یک قاعده آمره حقوق بین‌الملل محسوب می‌شود.

 

پزشکیان همچنین با افشای استاندارد های دوگانه ساختار قدرت جهانی، یکی از عمیق‌ ترین چالش‌های حقوقی نظام بین‌الملل را برای اولین بار در این مجمع عمومی مطرح کرد و گفت: سلاح هسته‌ ای در اسرائیل است و بازرسان در ایران، اسرائیل می‌کشد، اما ایران تحریم می‌شود؛ که این تناقض، بنیان اصل برابری حاکمیت‌ها  مندرج در ماده ۲ بند ۱ منشور ملل متحد  را به چالش می‌ کشد.

 

احترام به قواعد دیپلماتیک نیز از ویژگی‌های برجسته سخنان پزشکیان بود که وی علی‌ رغم توهین‌های ترامپ، از هرگونه تخریب یا توهین متقابل پرهیز کرد و در چارچوب کاملا حقوقی و دیپلماتیک سخن گفته و آمادگی ایران برای مذاکره را مشروط به رفع تحریم‌ها و احترام به حقوق ملت ایران اعلام کرد که بی شک این موضع  با اصل حل و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات در بند ۱ و ۲ ماده ۳۳ منشور سازمان ملل متحد کاملا همخوانی دارد.

 

سخنرانی پزشکیان عملیات دیپلماتیک چند لایه بود

 

سخنرانی پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل را می‌توان یک عملیات دیپلماتیک چندلایه دانست که در سه سطح متمایز عمل کرد که براحتی می توان آن را تفسیر کرد.

 

سطح نخست: پاسخ حقوقی مستقیم به اتهامات؛  پزشکیان با ذکر مصادیق عینی، از ترور رهبر معظم انقلاب تا بمباران مدارس و سالن‌های ورزشی و ترور اسماعیل هنیه در تهران؛ اتهام تروریسم را به خود عاملان آن بازگرداند و گفت: کسانی که تروریست هستند و تروریست تربیت می‌کنند، به ما می‌گویند شما تروریست هستید.

 

سطح دوم: نمایش مشروعیت بین‌المللی؛ پزشکیان با اشاره به اینکه ۲۰۰ سال است که ایران به هیچ کشوری حمله نکرده، پرچم صلح‌ طلبی را برافراشت و در عین حال تأکید کرد که قدرت لازم را داریم، زیرا ملتی که نتواند از خودش دفاع بکند، له‌ اش می‌کنند؛ که این موضع‌ گیری، دقیقاً همان تعادل حقوقی میان حق دفاع مشروع و اصل عدم تجاوز است.

 

سطح سوم: اتحاد ملی و انسجام داخلی؛ اشاره پزشکیان به حضور شبانه‌ روزی و ۲۰۰ روزه مردم در خیابان‌ها در هفت ماه گذشته برای دفاع از کشور، نه تنها یک واقعیت اجتماعی، تعهد، دلبستگی، عشق و پایبندی مردم را به جمهوری اسلامی بازتاب داد؛ بلکه پیام اتحاد ملی را به جهانیان مخابره کرد و گفت: مردم قدرت ما هستند و ما با قدرت مردم با اقتدار ایستاده‌ایم؛ که حمایت چهره‌های سیاسی مختلف و بازتاب گسترده رسانه‌ای در واکنش به این سخنان، نشان داد که سخنان پزشکیان به تقویت وحدت و انسجام ملی بسیار کمک کرده و مردم را احساسی تر، همدل تر و وفادارتر از قبل کرده است.

 

اثرات بین‌المللی سخنرانی رئیس جمهور نیز بسیار قابل توجه بود و بازتاب گسترده سخنرانی رئیس دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در رسانه‌های دنیا و تحلیل‌های متعدد از محتوای آن، نشان داد که روایت ایران از مقاومت و صلح‌خواهی به یک گفتمان روشن، منسجم و اثرگذار در سطح جهانی تبدیل شده است و پزشکیان در این سخنرانی، تصویری از ایران مقتدر و عزتمندانه را در پرتو دیپلماسی عمومی به نمایش گذاشته که مورد تایید همه اقشار مختلف سیاسی قرار گرفته است.

 

واکنش رسانه‌ها و افکار عمومی در رسوایی جهانی ترامپ

 

در تقابل با استقبال گسترده از سخنان پزشکیان، سخنرانی ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل با واکنش‌های انتقادی و حتی تمسخرآمیز در سطح بین‌المللی‌و حتی از سوی رسانه‌های آمریکایی مواجه شده و رسانه‌های آمریکایی از زوایای مختلفی این سخنرانی را نقد کرده اند که در این راستا وال‌ استریت ژورنال به تناقض ترامپ در استفاده از انتخابات میان‌ دوره‌ای به عنوان ابزار فشار و همزمان نادیده گرفتن پیامدهای سیاسی آن اشاره کرده و از سوی دیگر نیز نیویورک‌ تایمز این سخنان را زنگ خطری برای خارج شدن آمریکا از نظم بین‌المللی عنوان کرده و واشنگتن‌ پست نیز زبان تند و تهاجمی او را برجسته ساخته و مورد نقد قرار داده است.

 

تحلیل‌ها حاکی از آن است که سخنرانی ۵۷ دقیقه‌ای ترامپ که بیشتر از زمان تعیین‌شده بود، با خنده‌های عصبی و بی‌اعتنایی حاضران مواجه شد که یکی از یادداشت‌های تحلیلی نیویورک‌ پست، این سخنرانی را توهین‌آمیز و رسوایی بزرگی برای آمریکایی‌ها توصیف کرد و ابراز تعجب کرد که چرا نمایندگان کشورها سالن را ترک نکردند و از سوی دیگر و جالبتر اینکه شبکه سی‌ ان‌ ان نیز تنها شبکه‌ای بود که پخش زنده سخنرانی ترامپ را تحریم کرد.

 

این واکنش‌ها نشان‌دهنده انزوای فزاینده آمریکا در نظم جدید بین‌المللی است و نظرسنجی پیو نیز که پیش‌ تر اعلام کرده بود فقط ۲۳ درصد از مردم ۳۶ کشور را نسبت به رهبری آمریکا در دوران ترامپ مطمئن نشان داده بود، هم اکنون موضع مردم تغییر یافته و حاکی از کاهش بی‌ سابقه اعتماد جهانی به واشنگتن و ترامپ است.

 

ترامپ در این سخنرانی، ۱۱ بار سازمان ملل را به باد انتقاد گرفت و ۶ بار ضرورت همکاری چندجانبه را زیر سؤال برد؛ این در حالی بود که پس از پایان سخنرانی اش در سازمان ملل که همگان آن را مطیع تصمیمات واشنگتن می دانند، در دیدار با دبیرکل سازمان ملل، لحن خود را به طور محسوسی تعدیل کرد و مدعی شد که قطعاً از سازمان ملل حمایت می‌کند که این تناقض رفتاری، اعتبار گفتمان آمریکا را در صحنه بین‌المللی نیز بیش از پیش تضعیف کرد.

 

نبرد حق و باطل در عرصه حقوقی و اخلاقی

 

تقابل پزشکیان و ترامپ در هشتادمین مجمع عمومی سازمان ملل، فراتر از یک رویارویی سیاسی بوده و باید آن را به نبرد حق و باطل حقوقی و اخلاقی در عرصه بین الملل تفسیر کرد.

 

ترامپ با تهدید به نابودی ایران، حمله به استقلال دیوان کیفری بین‌المللی، زیر سؤال بردن چند جانبه‌ گرایی و سوء استفاده از تریبون سازمان ملل برای تبلیغات انتخاباتی، عملاً مشروعیت حقوقی نظام بین‌الملل را به چالش کشید؛ اما این رویکرد، نه تنها دستاوردی برای واشنگتن نداشت؛ بلکه به انزوای بیشتر آمریکا و کاهش اعتبار جهانی آن کمک شایانی کرد.

 

در مقابل، پزشکیان با رعایت دقیق چارچوب‌های حقوقی، استناد به اصول منشور ملل متحد و پرهیز از زبان زور و توهین‌آمیز و رعایت ادب و احترام، مشروعیت حقوقی و اخلاقی جمهوری اسلامی ایران را در صحنه جهانی تثبیت کرد و در واقع باید گفت: سخنرانی او نه تنها یک حمله؛ بلکه یک عملیات دیپلماتیک دقیق و چندلایه در چهار سطح حقوقی، سیاسی، رسانه و افکار عمومی  بود و توانست وحدت ملی را در داخل بین همه اقشار مختلف سیاسی و مردمی تقویت و اقتدار ایران را در عرصه بین‌الملل بیشتر از قبل نمایان سازد.

 

در نهایت لازم است اعلام داریم آنچه این تقابل را برای نظم نوین جهانی معنادار می‌سازد، این حقیقت حقوقی است که در قرن بیست و یکم، قدرت نظامی به تنهایی ضامن امنیت نیست و جهانی که فقط زبان زور را بفهمد، همان‌طور که پزشکیان هشدار داد، آغاز جهانی خطرناک‌ تر برای همه ما خواهد بود؛ ایران با بلند کردن تصویر رهبر شهید و شهدای جنگ تحمیلی سوم و با تکیه بر قدرت نرم دیپلماسی عزتمندانه، اثبات کرد که مشروعیت بین‌المللی سرمایه اصلی بقا و پیشرفت در نظم جدید جهانی است./انتهای پیام